Υποστήριξη ΔΕΠΥ στα σχολεία της Κύπρου: τι να ρωτήσετε πριν επιλέξετε

Η επιλογή σχολείου για ένα παιδί με ΔΕΠΥ ή δυσκολίες προσοχής μπορεί να είναι περίπλοκη.

Μερικά παιδιά είναι ευφυή, εκφραστικά και ικανά, αλλά δυσκολεύονται να καθίσουν ακίνητα, να ολοκληρώσουν εργασίες, να οργανώσουν τα υλικά τους, να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους, να περιμένουν τη σειρά τους, να ελέγξουν τις παρορμήσεις ή να κάνουν τις εργασίες για το σπίτι χωρίς συγκρούσεις. Άλλα δεν είναι ιδιαίτερα υπερκινητικά, αλλά αφαιρούνται, ξεχνούν, ονειροπολούν, χάνουν τον ειρμό τους, εργάζονται αργά ή φαίνονται ψυχικά εξουθενωμένα μετά το σχολείο.

Οι γονείς ακούν συχνά ανάμεικτα μηνύματα: «Είναι έξυπνος αλλά απρόσεκτος». «Μπορεί να το κάνει όταν θέλει». «Απλώς χρειάζεται πειθαρχία». «Χρειάζεται περισσότερη αυτοπεποίθηση». «Δεν προσπαθεί». «Προσπαθεί, αλλά δεν μπορεί να συμβαδίσει».

Η ΔΕΠΥ δεν είναι απλώς κακή συμπεριφορά και η σχολική υποστήριξη δεν πρέπει να περιορίζεται σε τιμωρία ή υπενθυμίσεις. Ταυτόχρονα, η ΔΕΠΥ δεν σημαίνει ότι ένα παιδί δεν μπορεί να πετύχει σε ένα τυπικό ιδιωτικό σχολείο. Πολλά παιδιά τα πάνε πολύ καλά όταν το σχολείο έχει σαφείς ρουτίνες, ρεαλιστικές προσδοκίες, δομημένη υποστήριξη, καλή επικοινωνία και ενήλικες που κατανοούν την προσοχή και τις εκτελεστικές λειτουργίες.

Αυτός ο οδηγός βοηθά τους γονείς στην Κύπρο να κάνουν καλύτερες ερωτήσεις πριν επιλέξουν σχολείο ή αναζητήσουν υποστήριξη για τη ΔΕΠΥ.

Αν ήδη συγκρίνετε υπηρεσίες, ξεκινήστε από τον κατάλογο με κέντρα και επαγγελματίες υποστήριξης για τη ΔΕΠΥ στην Κύπρο. Αν η επιλογή σχολείου είναι το κύριο μέλημά σας, εξετάστε επίσης τα σχολεία με ενδείξεις υποστήριξης για τη ΔΕΠΥ, τον οδηγό υποστήριξης SEN και τη λίστα ελέγχου επισκέψεων σε ιδιωτικό σχολείο.

Η ΔΕΠΥ συνδέεται συχνά με την υπερκινητικότητα, αλλά στο σχολείο μπορεί να επηρεάσει πολλούς τομείς της καθημερινής λειτουργίας.

Ένα παιδί μπορεί να καταλαβαίνει το μάθημα, αλλά να του ξεφεύγουν οι οδηγίες. Μπορεί να ξεκινά μια εργασία, αλλά να μην την τελειώνει. Μπορεί να ξέρει την απάντηση, αλλά να τη φωνάζει χωρίς να περιμένει τη σειρά του. Μπορεί να ξεχνά βιβλία, να χάνει φύλλα εργασίας, να διακόπτει τους φίλους του, να γράφει βιαστικά τα διαγωνίσματα, να κάνει λάθη απροσεξίας ή να αναστατώνεται στις μεταβάσεις.

Μερικά παιδιά με ΔΕΠΥ φαίνονται διαρκώς σε κίνηση. Άλλα φαίνονται ονειροπόλα, αργά, ανοργάνωτα ή ασυνεπή.

Συνηθισμένα σημάδια στο σχολείο

• Προσοχή: απώλεια συγκέντρωσης, οδηγίες που του ξεφεύγουν, αφαίρεση κατά τη διάρκεια των μαθημάτων
• Παρορμητικότητα: φωνάζει, διακόπτει, αρπάζει, ενεργεί πριν σκεφτεί
• Υπερκινητικότητα: κινητική ανησυχία, συνεχής κίνηση, πολυλογία, δυσκολία να μείνει καθισμένο
• Οργάνωση: απώλεια υλικών, ξεχασμένες εργασίες, ακατάστατες τσάντες ή θρανία
• Διαχείριση χρόνου: εργάζεται αργά, βιάζεται στο τέλος, έχει κακή αίσθηση του χρόνου
• Συναισθηματική ρύθμιση: έντονες αντιδράσεις, απογοήτευση, δάκρυα, θυμός ή απόσυρση
• Κοινωνική αλληλεπίδραση: διακοπή του παιχνιδιού των άλλων, δυσκολία στην αναμονή, ακούσια ενόχληση των συνομηλίκων
• Εργασίες για το σπίτι: ατελείωτες μάχες, αποφυγή, ημιτελείς εργασίες, εξάντληση των γονέων

Ένα παιδί δεν χρειάζεται να εμφανίζει όλα τα σημάδια. Τα προφίλ των παιδιών με ΔΕΠΥ ποικίλλουν πολύ.

Το βασικό ερώτημα για την επιλογή του σχολείου δεν είναι μόνο «Έχει το παιδί μου ΔΕΠΥ;» Είναι επίσης: «Τι υποστήριξη χρειάζεται αυτό το παιδί για να λειτουργήσει καλά κατά τη διάρκεια μιας κανονικής σχολικής ημέρας;»

Μερικά παιδιά με ΔΕΠΥ γίνονται εύκολα αντιληπτά επειδή κινούνται, μιλούν, διακόπτουν ή ενεργούν παρορμητικά. Άλλα περνούν απαρατήρητα.

Μπορεί να είναι ήσυχα, ευγενικά και με καλή συμπεριφορά, αλλά εσωτερικά ανοργάνωτα. Μπορεί να φαίνονται σαν να ακούνε, αλλά να θυμούνται ελάχιστα. Μπορεί να καταβάλλουν τεράστια προσπάθεια μόνο και μόνο για να συμβαδίσουν. Μπορεί να περιγράφονται ως ονειροπόλα, αργά, ασυνεπή ή απρόσεκτα.

Τα κορίτσια με δυσκολίες προσοχής κινδυνεύουν ιδιαίτερα να περάσουν απαρατήρητα, αν δεν αναστατώνουν την τάξη. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με έξυπνα παιδιά που αντισταθμίζουν τις δυσκολίες με την ευφυΐα τους, μέχρι να γίνουν πιο βαριές οι απαιτήσεις του σχολείου.

Οι γονείς μπορεί να παρατηρήσουν ότι:

• οι εργασίες για το σπίτι παίρνουν πολύ περισσότερο χρόνο από τον αναμενόμενο
• το παιδί χρειάζεται επανειλημμένες υπενθυμίσεις για απλές ρουτίνες
• η απόδοση στο σχολείο είναι ασταθής
• το παιδί ξεχνά γρήγορα τις οδηγίες
• οι συναισθηματικές αντιδράσεις είναι πιο έντονες από το αναμενόμενο
• το παιδί αποδίδει καλύτερα σε ατομικές συνεδρίες παρά στην τάξη
• οι δάσκαλοι λένε ότι είναι ικανό αλλά δεν συγκεντρώνεται
• το παιδί είναι εξαντλημένο μετά το σχολείο.

Όταν οι δυσκολίες προσοχής είναι ανεπαίσθητες, οι γονείς μπορεί να κατηγορήσουν τον εαυτό τους ή το παιδί. Ένα καλό σχολείο κοιτάζει πέρα από τη συμπεριφορά και ρωτά τι εμποδίζει τη μάθηση.

Τα ιδιωτικά σχολεία στην Κύπρο διαφέρουν σημαντικά ως προς τον τρόπο με τον οποίο υποστηρίζουν τα παιδιά με ΔΕΠΥ και δυσκολίες προσοχής.

Ορισμένα σχολεία διαθέτουν καθιερωμένες ρουτίνες, έμπειρους εκπαιδευτικούς, τμήματα μαθησιακής υποστήριξης, συμβουλευτική υποστήριξη, συντονισμό SEN και σαφή επικοινωνία με τους γονείς. Άλλα μπορεί να δείχνουν φροντίδα, αλλά να είναι λιγότερο δομημένα. Ορισμένα σχολεία συνεργάζονται αποτελεσματικά με εξωτερικούς επαγγελματίες. Άλλα αναμένουν από τους γονείς να διαχειρίζονται το μεγαλύτερο μέρος της υποστήριξης εκτός σχολείου.

Δεν αρκεί ένα σχολείο να λέει «υποστηρίζουμε παιδιά με ΔΕΠΥ». Ρωτήστε τι σημαίνει αυτό στην πράξη.

Σημαίνει η υποστήριξη:

• ένα γραπτό σχέδιο;
• στρατηγικές των εκπαιδευτικών;
• διαλείμματα κίνησης;
• προσαρμογές στη θέση του παιδιού στην τάξη;
• προσαρμογές στις εργασίες για το σπίτι;
• συνεδρίες μαθησιακής υποστήριξης;
• υποστήριξη συμπεριφοράς;
• τακτικές αξιολογήσεις;
• επικοινωνία με εξωτερικούς επαγγελματίες;
• σχεδιασμό για ειδικές ρυθμίσεις στις εξετάσεις;
• συναντήσεις με τους γονείς;

Ή σημαίνει απλώς υπομονή; Η υπομονή βοηθά, αλλά η δομή είναι αυτό που συνήθως αλλάζει την καθημερινή εμπειρία του παιδιού.

Τα σχολεία δεν διαγιγνώσκουν ΔΕΠΥ.

Εάν υπάρχει υποψία ΔΕΠΥ, οι γονείς θα πρέπει να ζητήσουν συμβουλές από κατάλληλα καταρτισμένους ιατρούς ή ψυχολόγους. Ανάλογα με την περίπτωση, αυτό μπορεί να περιλαμβάνει παιδίατρο, παιδοψυχίατρο, κλινικό ψυχολόγο, εκπαιδευτικό ψυχολόγο ή τη συμβολή άλλων ειδικών.

Η ακριβής διαδικασία μπορεί να διαφέρει. Οι γονείς θα πρέπει να ρωτήσουν τους επαγγελματίες με σαφήνεια τι μπορούν να αξιολογήσουν, να διαγνώσουν ή να συστήσουν.

Ένα σχολείο μπορεί να ζητήσει μια έκθεση για να κατανοήσει:

• το προφίλ προσοχής του παιδιού
• την επίδραση στην τάξη
• τις συναισθηματικές ή συμπεριφορικές ανάγκες
• τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία στη μάθηση
• τις συνιστώμενες διευκολύνσεις
• αν απαιτείται πρόσθετη υποστήριξη
• αν ενδέχεται να χρειαστούν αργότερα ειδικές ρυθμίσεις στις εξετάσεις.

Μια έκθεση μπορεί να είναι χρήσιμη, αλλά η καθημερινή υποστήριξη του παιδιού δεν πρέπει να εξαρτάται μόνο από μια ετικέτα.

Ακόμη και πριν ολοκληρωθεί η διάγνωση, τα σχολεία μπορούν συχνά να κάνουν εύλογες προσαρμογές στην τάξη με βάση τις παρατηρούμενες ανάγκες: σαφέστερες οδηγίες, κατάλληλη θέση για το παιδί, κατάτμηση των εργασιών, ευκαιρίες κίνησης, οπτικές ρουτίνες και επικοινωνία με τους γονείς.

Ρωτήστε τον επαγγελματία

• Τι αξιολογείται;
• Πρόκειται για αξιολόγηση ΔΕΠΥ ή για ευρύτερη μαθησιακή/αναπτυξιακή αξιολόγηση;
• Θα συλλεχθούν ερωτηματολόγια από το σχολείο ή πληροφορίες από τους εκπαιδευτικούς;
• Θα περιλαμβάνει η έκθεση συστάσεις για την τάξη;
• Θα εξηγήσει την προσοχή, τις εκτελεστικές λειτουργίες και τη συναισθηματική ρύθμιση;
• Θα πρέπει να εμπλακεί και άλλος ειδικός;
• Πώς πρέπει το σχολείο να χρησιμοποιήσει την έκθεση;

Μια διάγνωση χωρίς πρακτικές συστάσεις μπορεί να αφήσει τους γονείς με περισσότερες ερωτήσεις παρά απαντήσεις.

Εάν το παιδί σας έχει ΔΕΠΥ ή υπάρχει υποψία ΔΕΠΥ, μια επίσκεψη στο σχολείο θα πρέπει να περιλαμβάνει συγκεκριμένες ερωτήσεις για την υποστήριξη.

Μη βασίζεστε μόνο στις εγκαταστάσεις, στα αποτελέσματα των εξετάσεων, στη γλώσσα του μάρκετινγκ ή σε μια ζεστή συνάντηση για την εισαγωγή. Πρέπει να καταλάβετε πώς κυλά μια κανονική σχολική μέρα.

Βασικές ερωτήσεις προς τα σχολεία

• Συντονισμός υποστήριξης: Ποιος είναι υπεύθυνος για την υποστήριξη των παιδιών με ΔΕΠΥ ή δυσκολίες προσοχής;
• Επιμόρφωση εκπαιδευτικών: Είναι οι εκπαιδευτικοί εξοικειωμένοι με στρατηγικές υποστήριξης για τη ΔΕΠΥ;
• Ρουτίνες στην τάξη: Πώς δίνονται και ελέγχονται οι οδηγίες;
• Κίνηση: Επιτρέπονται σύντομα διαλείμματα κίνησης όπου χρειάζεται;
• Θέση στην τάξη: Μπορεί να προσαρμοστεί χωρίς να στιγματίζεται το παιδί;
• Εργασίες για το σπίτι: Μπορεί να επανεξεταστεί ο όγκος ή η μορφή τους, αν γίνουν μη διαχειρίσιμες;
• Συμπεριφορά: Πώς αντιμετωπίζετε την παρορμητική συμπεριφορά;
• Επικοινωνία: Πόσο συχνά ενημερώνονται οι γονείς;
• Μαθησιακή υποστήριξη: Περιλαμβάνεται στα δίδακτρα ή χρεώνεται ξεχωριστά;
• Εκθέσεις: Δέχεστε εκθέσεις από εξωτερικούς επαγγελματίες;
• Εξετάσεις: Ποιος αναλαμβάνει τις αιτήσεις για ειδικές ρυθμίσεις στις εξωτερικές εξετάσεις;
• Μετάβαση: Μπορεί να καταρτιστεί σχέδιο μετάβασης πριν ξεκινήσει το παιδί;

Ένα καλό σχολείο μπορεί να δώσει παραδείγματα. Μια αδύναμη απάντηση ακούγεται κάπως έτσι: «Είμαστε αυστηροί, οπότε τα παιδιά μαθαίνουν να συμπεριφέρονται».

Η πειθαρχία έχει σημασία, αλλά η υποστήριξη για τη ΔΕΠΥ δεν συνίσταται απλώς σε αυστηρότερους κανόνες. Πρόκειται για σαφή δομή, προβλέψιμες συνέπειες, ανάπτυξη δεξιοτήτων και συνέπεια εκ μέρους των ενηλίκων. Χρησιμοποιήστε τον οδηγό για τις εισαγωγές στα ιδιωτικά σχολεία και τη λίστα ελέγχου επισκέψεων σε ιδιωτικό σχολείο για να εντάξετε αυτές τις ερωτήσεις στη σύγκριση των σχολείων που εξετάζετε.

Πολλά μέτρα υποστήριξης για τη ΔΕΠΥ δεν είναι περίπλοκα. Είναι συστήματα μέσα στην τάξη που εφαρμόζονται με συνέπεια.

Οι χρήσιμες στρατηγικές μπορεί να περιλαμβάνουν:

• θέση κοντά στον δάσκαλο ή μακριά από περισπασμούς
• σύντομες, σαφείς οδηγίες
• γραπτές οδηγίες καθώς και προφορικές
• διακριτικό έλεγχο της κατανόησης
• κατάτμηση των εργασιών σε μικρότερα βήματα
• χρήση χρονομέτρων ή οπτικών προγραμμάτων
• δυνατότητα για διαλείμματα κίνησης
• ανάθεση μίας εργασίας κάθε φορά
• μείωση της περιττής αντιγραφής
• χρήση λιστών ελέγχου
• προετοιμασία για τις μεταβάσεις
• έπαινο για συγκεκριμένη συμπεριφορά
• παροχή άμεσης ανατροφοδότησης
• χρήση ήρεμων υπενθυμίσεων
• βοήθεια στο παιδί να ξαναξεκινήσει μετά από έναν περισπασμό
• παροχή δομημένων ρουτινών για τα υλικά και τις εργασίες για το σπίτι.

Οι καλύτερες στρατηγικές δεν είναι εντυπωσιακές. Είναι προβλέψιμες.

Ένα παιδί με ΔΕΠΥ χρειάζεται συχνά το περιβάλλον του να σηκώνει μέρος του οργανωτικού βάρους.

Οι εκτελεστικές λειτουργίες είναι από τα μεγαλύτερα κρυφά ζητήματα στη ΔΕΠΥ.

Περιλαμβάνουν δεξιότητες όπως:

• σχεδιασμός
• έναρξη των εργασιών
• οργάνωση των υλικών
• συγκράτηση των οδηγιών στη μνήμη
• διαχείριση του χρόνου
• μετάβαση από τη μια δραστηριότητα στην άλλη
• έλεγχος των παρορμήσεων
• εντοπισμός των λαθών
• ρύθμιση των συναισθημάτων
• ολοκλήρωση εργασιών πολλών βημάτων.

Ένα παιδί μπορεί να ξέρει τι να κάνει αλλά να μην το κάνει με συνέπεια.

Γι’ αυτό οι γονείς λένε συχνά: «Μπορεί να το κάνει όταν κάθομαι δίπλα του». «Ξέρει την απάντηση αλλά δεν τελειώνει ποτέ». «Ξεχνά τα πάντα, εκτός αν του το υπενθυμίσω». «Αρχίζει τις εργασίες και μετά χάνεται στον κόσμο της».

Η υποστήριξη των εκτελεστικών λειτουργιών μπορεί να περιλαμβάνει:

• λίστες ελέγχου για την προετοιμασία της τσάντας
• ημερολόγια εργασιών για το σπίτι
• φακέλους με χρωματικό κώδικα
• οπτικές ρουτίνες
• ελέγχους από τους εκπαιδευτικούς στο τέλος της ημέρας
• κατάτμηση των μεγάλων εργασιών σε στάδια
• υπενθυμίσεις πριν από τις μεταβάσεις
• περιορισμένη αντιγραφή
• κάρτες με οδηγίες βήμα προς βήμα
• συστήματα επικοινωνίας γονέων και σχολείου.

Αυτά δεν είναι δικαιολογίες. Είναι σκαλωσιές.

Ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι η ανεξαρτησία, αλλά η ανεξαρτησία χτίζεται σταδιακά.

Για πολλές οικογένειες, η πίεση που φέρνει η ΔΕΠΥ γίνεται πιο ορατή στο σπίτι.

Η εργασία για το σπίτι που θα έπρεπε να διαρκεί 20 λεπτά κρατά δύο ώρες. Το παιδί αποφεύγει να ξεκινήσει. Οι γονείς επαναλαμβάνουν τις οδηγίες. Όλοι αναστατώνονται. Το παιδί νιώθει ότι το επικρίνουν. Ο γονέας νιώθει αβοήθητος.

Πριν κατηγορήσετε το παιδί, ρωτήστε αν το σύστημα των εργασιών για το σπίτι είναι ρεαλιστικό.

Οι γονείς πρέπει να ρωτήσουν το σχολείο

• Πόσο χρόνο πρέπει συνήθως να απαιτούν οι εργασίες για το σπίτι;
• Τι πρέπει να κάνουμε αν χρειαστεί πολύ περισσότερος χρόνος;
• Μπορούν οι οδηγίες των εργασιών για το σπίτι να γράφονται με σαφήνεια;
• Μπορούν οι μεγάλες εργασίες να χωριστούν σε μικρότερα μέρη;
• Μπορεί ο δάσκαλος να ελέγχει ότι το παιδί έχει σημειώσει σωστά τις εργασίες για το σπίτι;
• Μπορούμε να συμφωνήσουμε ποιες εργασίες έχουν προτεραιότητα;
• Υπάρχει κάποια πλατφόρμα για τις εργασίες που μπορούν να ελέγχουν οι γονείς;
• Πρέπει να σταματήσουμε μετά από ένα εύλογο χρονικό διάστημα και να ενημερώσουμε τον δάσκαλο;

Μια χρήσιμη συμφωνία θα μπορούσε να είναι: «Αν η εργασία για το σπίτι διαρκέσει περισσότερο από τον αναμενόμενο χρόνο παρά τη συγκεντρωμένη προσπάθεια, οι γονείς μπορούν να σταματήσουν, να γράψουν ένα σημείωμα και ο δάσκαλος θα επανεξετάσει τον φόρτο εργασίας». Έτσι, κάθε βράδυ δεν καταλήγει σε μάχη.

Ρουτίνες στο σπίτι που μπορεί να βοηθήσουν

• σταθερή ώρα για τις εργασίες κάθε μέρα
• σύντομα διαλείμματα
• καθαρό γραφείο
• χρονόμετρο
• μία εργασία κάθε φορά
• λίστα ελέγχου
• κίνηση πριν από τις εργασίες
• γονέας κοντά, χωρίς να κάνει εκείνος την εργασία
• έπαινος για την έναρξη και την ολοκλήρωση
• ήρεμο κλείσιμο.

Ο στόχος δεν είναι η τέλεια εργασία. Στόχος είναι μια βιώσιμη ρουτίνα.

Τα παιδιά με ΔΕΠΥ μπορεί να είναι παρορμητικά, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να έχουν όρια.

Χρειάζονται όρια που να είναι:

• σαφή
• προβλέψιμα
• άμεσα
• αναλογικά
• εξηγημένα με ηρεμία
• συνδεδεμένα με την ανάπτυξη δεξιοτήτων
• ενιαία για όλους τους ενήλικες.

Αυτό που συνήθως δεν βοηθάει είναι η συνεχής κριτική, ο δημόσιος ντροπιασμός, τα μακροσκελή κηρύγματα, οι αόριστες απειλές ή οι τιμωρίες που έρχονται ώρες αργότερα.

Ένα παιδί με ΔΕΠΥ μπορεί να χρειαστεί βοήθεια για να μάθει:

• πώς να κάνει μια παύση
• πώς να ζητά διάλειμμα
• πώς να επανορθώνει μετά από ένα λάθος
• πώς να αναγνωρίζει τα σήματα του σώματός του
• πώς να χρησιμοποιεί λέξεις αντί για παρορμητικές πράξεις
• πώς να επιστρέφει στη δουλειά μετά από μια αναστάτωση
• πώς να διαχειρίζεται την ήττα, την αναμονή ή την απογοήτευση.

Ρωτήστε το σχολείο:

• Πώς αντιδράτε στην παρορμητική συμπεριφορά;
• Χρησιμοποιείτε τις «αποκαταστατικές συνομιλίες»;
• Είναι οι συνέπειες άμεσες και σαφείς;
• Πώς αποφεύγετε την επανειλημμένη δημόσια ταπείνωση;
• Πώς βοηθάτε το παιδί να αποκαθιστά τις σχέσεις του με τους άλλους;
• Πώς διαχωρίζετε το παιδί από τη συμπεριφορά του;

Τα καλύτερα σχολεία δεν είναι χαλαρά. Έχουν δομή χωρίς να ταπεινώνουν το παιδί.

Η ΔΕΠΥ μπορεί να επηρεάσει τους μεγαλύτερους μαθητές στις εξετάσεις.

Οι δυσκολίες μπορεί να περιλαμβάνουν:

• κακή διαχείριση του χρόνου
• βιασύνη
• αργή εργασία
• λάθη απροσεξίας
• απώλεια συγκέντρωσης κατά τη διάρκεια μακρών εξετάσεων
• άγχος υπό χρονικούς περιορισμούς
• δυσκολία στον σχεδιασμό εκθέσεων
• δυσκολία στον έλεγχο της εργασίας.

Ορισμένοι μαθητές μπορεί να δικαιούνται ειδικές ρυθμίσεις στις εξετάσεις, ανάλογα με τον εξεταστικό φορέα, τα αποδεικτικά στοιχεία και τη διαδικασία του σχολείου. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν διαλείμματα ξεκούρασης υπό επιτήρηση, επιπλέον χρόνο, εξέταση σε χωριστή αίθουσα, χρήση φορητού υπολογιστή ή άλλες διευκολύνσεις, όπου ενδείκνυται.

Ωστόσο, οι ειδικές ρυθμίσεις στις εξετάσεις δεν εγκρίνονται αυτόματα. Μια διάγνωση από μόνη της συνήθως δεν αρκεί. Τα σχολεία κατά κανόνα χρειάζονται τεκμηρίωση της ανάγκης, γνωματεύσεις ειδικών και στοιχεία ότι η ρύθμιση αντανακλά τον συνήθη τρόπο εργασίας του μαθητή. Ο οδηγός για το πρόγραμμα των εξετάσεων Cambridge μπορεί να βοηθήσει τις οικογένειες να ρωτήσουν νωρίτερα για τη διαδικασία των εξετάσεων.

Ρωτήστε νωρίς:

• Ποιους εξεταστικούς φορείς χρησιμοποιεί το σχολείο;
• Ποιος διαχειρίζεται τις αιτήσεις για ειδικές ρυθμίσεις;
• Ποια αποδεικτικά στοιχεία απαιτούνται;
• Πότε είναι οι προθεσμίες;
• Χρησιμοποιείται ήδη η υποστήριξη αυτή στις εσωτερικές εξετάσεις;
• Χρειάζεται το παιδί μου εξάσκηση στη χρήση της ρύθμισης;
• Πώς τεκμηριώνουν οι εκπαιδευτικοί την ανάγκη;

Μην το αφήσετε μέχρι το έτος εξετάσεων.

Εάν αναζητάτε εξωτερική υποστήριξη για τη ΔΕΠΥ, να είστε ξεκάθαροι σχετικά με το είδος της βοήθειας που χρειάζεστε.

Ανάλογα με το προφίλ του παιδιού, υποστήριξη για τη ΔΕΠΥ μπορούν να προσφέρουν διάφοροι επαγγελματίες, όπως πάροχοι υπηρεσιών παιδικής ψυχολογίας, πάροχοι εκπαιδευτικής ψυχολογίας, πάροχοι εργοθεραπείας, πάροχοι ειδικής αγωγής, παιδίατροι και παιδοψυχίατροι, ενώ για μεγαλύτερους μαθητές μπορεί να βοηθήσει, όπου ενδείκνυται, και η συμβουλευτική ή η καθοδήγηση (coaching).

Ρωτήστε τους παρόχους:

• Ρόλος: Ποιος είναι ο επαγγελματικός σας ρόλος και τα προσόντα σας;
• Εγγραφή: Είστε εγγεγραμμένοι/διαθέτετε άδεια όπου απαιτείται;
• Εμπειρία με ΔΕΠΥ: Εργάζεστε με παιδιά με ΔΕΠΥ ή δυσκολίες προσοχής;
• Αξιολόγηση: Πραγματοποιείτε αξιολόγηση, διάγνωση, θεραπεία, καθοδήγηση ή παρέχετε σχολικές συστάσεις;
• Σχόλια σχολείου: Συλλέγετε σχόλια από τους εκπαιδευτικούς;
• Υποστήριξη γονέων: Παρέχετε καθοδήγηση στους γονείς;
• Σχολικό σχέδιο: Μπορείτε να δώσετε πρακτικές στρατηγικές για την τάξη;
• Φάρμακα: Εάν τίθεται θέμα φαρμακευτικής αγωγής, ποιος διενεργεί την ιατρική αξιολόγηση;
• Στόχοι: Πώς θα μετρηθεί η πρόοδος;
• Συντονισμός: Μπορείτε να συντονιστείτε με το σχολείο και άλλους επαγγελματίες;

Να είστε προσεκτικοί με οποιονδήποτε πάροχο υπόσχεται γρήγορες λύσεις ή αντιμετωπίζει τη ΔΕΠΥ μόνο ως πρόβλημα πειθαρχίας. Συγκρίνετε κέντρα και επαγγελματίες υποστήριξης για τη ΔΕΠΥ στην Κύπρο και, ευρύτερα, τα προφίλ παρόχων SEN, θέτοντας τις ίδιες πρακτικές ερωτήσεις.

Να είστε προσεκτικοί εάν ένα σχολείο:

• λέει «είμαστε αυστηροί» ως κύρια στρατηγική για τη ΔΕΠΥ
• αντιμετωπίζει κάθε παρορμητική συμπεριφορά ως σκόπιμη έλλειψη σεβασμού
• δεν έχει ορισμένο συντονιστή υποστήριξης
• αρνείται να διαβάσει εξωτερικές εκθέσεις
• δίνει μόνο προφορικές υποσχέσεις
• δεν καταγράφει τις διευκολύνσεις
• εκθέτει δημόσια τα παιδιά λόγω δυσκολιών προσοχής
• στέλνει συχνά παράπονα, αλλά όχι σχέδιο υποστήριξης
• αναμένει από τους γονείς να επιλύουν όλα τα σχολικά ζητήματα στο σπίτι
• δίνει εργασίες για το σπίτι που συχνά κατακλύζουν την οικογένεια
• δεν μπορεί να εξηγήσει πώς λειτουργεί η υποστήριξη για τη ΔΕΠΥ στις εξετάσεις
• δεν διαθέτει διαδικασία αξιολόγησης της προόδου.

Να είστε προσεκτικοί εάν ένας πάροχος:

• αποδίδει μια ετικέτα χωρίς να εξηγεί το προφίλ του παιδιού
• προσφέρει υποστήριξη χωρίς στόχους
• αγνοεί τη συμβολή του σχολείου
• αποφεύγει τις ερωτήσεις για την εγγραφή του σε επαγγελματικό μητρώο
• υπόσχεται γρήγορα αποτελέσματα
• δεν εμπλέκει τους γονείς
• αντιμετωπίζει τη φαρμακευτική αγωγή, τη θεραπεία ή την πειθαρχία ως τη μόνη λύση.

Η υποστήριξη για τη ΔΕΠΥ πρέπει να είναι συντονισμένη. Το παιδί δεν πρέπει να περνά από ενήλικα σε ενήλικα χωρίς σχέδιο.

Πριν επισκεφτείτε ένα σχολείο, προετοιμάστε τις ερωτήσεις σας.

Φέρτε ή ετοιμάστε

• υπάρχουσες εκθέσεις
• σχόλια των εκπαιδευτικών
• παραδείγματα δυσκολιών με τις εργασίες για το σπίτι
• πληροφορίες σχετικά με την προσοχή, τη συμπεριφορά και τις ρουτίνες
• σημειώσεις για τη συναισθηματική ρύθμιση
• προηγούμενες στρατηγικές υποστήριξης που βοήθησαν
• στρατηγικές που δεν βοήθησαν
• ερωτήσεις για τις χρεώσεις της μαθησιακής υποστήριξης
• ερωτήσεις σχετικά με τις εξετάσεις, αν το παιδί είναι μεγαλύτερο.

Ρωτήστε κατά τη διάρκεια της επίσκεψης

• Ποιος υποστηρίζει τα παιδιά με ΔΕΠΥ;
• Πώς δίνουν οδηγίες οι εκπαιδευτικοί;
• Τι συμβαίνει αν ένα παιδί ξεχνάει συνεχώς τις εργασίες του;
• Τι συμβαίνει αν ένα παιδί διακόψει ή ενεργήσει παρορμητικά;
• Υπάρχει δυνατότητα για διαλείμματα κίνησης;
• Πώς διαχειρίζονται οι εργασίες για το σπίτι;
• Πόσο συχνά λαμβάνουν οι γονείς ανατροφοδότηση;
• Μπορούν οι εξωτερικοί ειδικοί να επικοινωνούν με το σχολείο;
• Τα σχέδια υποστήριξης καταρτίζονται γραπτώς;
• Πώς αξιολογείται η πρόοδος;
• Πώς θα μοιάζει η υποστήριξη τον πρώτο μήνα;

Μια πολύ χρήσιμη ερώτηση είναι: «Μπορείτε να περιγράψετε πώς θα υποστηρίζατε ένα ικανό παιδί που καταλαβαίνει την ύλη, αλλά δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί, να οργανωθεί και να ολοκληρώσει εργασίες;» Η απάντηση θα σας πει πολλά.

Μπορεί ένα παιδί με ΔΕΠΥ να πετύχει σε ιδιωτικό σχολείο στην Κύπρο;

Ναι, πολλά παιδιά μπορούν. Το κλειδί είναι να ταιριάζει το σχολείο στο παιδί. Ένα παιδί με ΔΕΠΥ χρειάζεται συνήθως δομή, συνέπεια, κατανόηση από τους εκπαιδευτικούς, ρεαλιστικές προσδοκίες για τις εργασίες στο σπίτι και καλή επικοινωνία γονέων και σχολείου. Ορισμένα ιδιωτικά σχολεία μπορούν να τα προσφέρουν αυτά καλά. Άλλα μπορεί να μην είναι η κατάλληλη επιλογή.

Πρέπει να το πω στο σχολείο πριν την εισαγωγή;

Εάν η ΔΕΠΥ διαγνωστεί ή υπάρχει σημαντική υποψία, ναι. Η έγκαιρη ανταλλαγή πληροφοριών βοηθά το σχολείο να αποφασίσει εάν μπορεί να υποστηρίξει σωστά το παιδί. Η απόκρυψη σημαντικών πληροφοριών μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα αργότερα.

Σημαίνει η ΔΕΠΥ ότι το παιδί μου χρειάζεται δάσκαλο-σκιά;

Όχι απαραίτητα. Πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ δεν χρειάζονται υποστήριξη 1:1 πλήρους ωραρίου. Μπορεί να χρειάζονται στρατηγικές στην τάξη, διαλείμματα κίνησης, υποστήριξη εκτελεστικών λειτουργιών, σαφείς ρουτίνες και περιστασιακή μαθησιακή υποστήριξη. Ένας δάσκαλος-σκιά ή ένας συνοδός μπορεί να χρειαστεί μόνο εάν το παιδί έχει ανάγκη από συνεχή υποστήριξη για να συμμετέχει στη σχολική μέρα με ασφάλεια και επιτυχία.

Αρκεί η φαρμακευτική αγωγή;

Η φαρμακευτική αγωγή, όπου ενδείκνυται κλινικά και συνταγογραφείται από τον κατάλληλο επαγγελματία, μπορεί να βοηθήσει ορισμένα παιδιά, αλλά η σχολική υποστήριξη εξακολουθεί να έχει σημασία. Τα παιδιά συχνά χρειάζονται επίσης ρουτίνες, στρατηγικές συμπεριφοράς, καθοδήγηση γονέων, διευκολύνσεις στην τάξη και υποστήριξη εκτελεστικών λειτουργιών.

Μπορεί το σχολείο να παρέχει υποστήριξη χωρίς διάγνωση;

Συχνά, ναι. Τα σχολεία μπορούν συνήθως να παρέχουν βασικές προσαρμογές στην τάξη με βάση τις παρατηρούμενες ανάγκες. Οι επίσημες διευκολύνσεις, τα σχέδια μαθησιακής υποστήριξης ή οι ειδικές ρυθμίσεις στις εξετάσεις μπορεί να απαιτούν τεκμηρίωση, αλλά οι καλές στρατηγικές διδασκαλίας δεν πρέπει να περιμένουν τη γραφειοκρατία.

Είναι η ΔΕΠΥ το ίδιο με την κακή συμπεριφορά;

Όχι. Η ΔΕΠΥ μπορεί να επηρεάσει την προσοχή, τον έλεγχο των παρορμήσεων, το επίπεδο δραστηριότητας, την οργάνωση και τη συναισθηματική ρύθμιση. Ωστόσο, τα παιδιά με ΔΕΠΥ εξακολουθούν να χρειάζονται όρια. Η διαφορά είναι ότι η υποστήριξη πρέπει να διδάσκει δεξιότητες, όχι μόνο να τιμωρεί τα λάθη.

Τι γίνεται αν το σχολείο πει ότι το παιδί μου είναι έξυπνο αλλά τεμπέλικο;

Ζητήστε αποδείξεις. Ένα παιδί που είναι ικανό αλλά ασυνεπές μπορεί να παλεύει με την προσοχή, τις εκτελεστικές λειτουργίες, το άγχος, τις μαθησιακές δυσκολίες ή τα κίνητρα. Η φράση «έξυπνο αλλά τεμπέλικο» σπάνια αρκεί. Ρωτήστε ποια υποστήριξη έχει δοκιμαστεί και ποια μοτίβα παρατηρούν οι δάσκαλοι.

Μπορεί η ΔΕΠΥ να επηρεάσει τις εξετάσεις;

Ναι. Η ΔΕΠΥ μπορεί να επηρεάσει τη διαχείριση του χρόνου, τη συγκέντρωση, τον προγραμματισμό, τον έλεγχο της δουλειάς και την απόδοση υπό πίεση. Ορισμένοι μαθητές μπορεί να χρειάζονται ειδικές ρυθμίσεις στις εξετάσεις, οι οποίες όμως εξαρτώνται από τα αποδεικτικά στοιχεία, την τεκμηρίωση του σχολείου και τους κανόνες του εξεταστικού φορέα.

Όταν επιλέγετε ένα σχολείο για ένα παιδί με ΔΕΠΥ ή δυσκολίες προσοχής, κοιτάξτε πέρα από το μάρκετινγκ και την καλοσύνη.

Η καλοσύνη έχει σημασία, αλλά η δομή έχει μεγαλύτερη σημασία.

Το κατάλληλο σχολείο θα πρέπει να είναι σε θέση να εξηγήσει πώς δίνει οδηγίες, χειρίζεται την κίνηση, διαχειρίζεται τις εργασίες για το σπίτι, αντιδρά στην παρορμητική συμπεριφορά, επικοινωνεί με τους γονείς, αξιοποιεί τις εκθέσεις των ειδικών και αξιολογεί την πρόοδο.

Ένα παιδί με ΔΕΠΥ δεν χρειάζεται ενήλικες που δικαιολογούν τα πάντα. Χρειάζεται ενήλικες που καταλαβαίνουν τη διαφορά ανάμεσα στην ανυπακοή, την απορρύθμιση, την απόσπαση της προσοχής, τα κενά σε δεξιότητες και την υπερφόρτωση.

Πριν επιλέξετε ένα σχολείο, κάντε συγκεκριμένες ερωτήσεις. Πριν κλείσετε ραντεβού με έναν πάροχο, επαληθεύστε τα προσόντα του και διευκρινίστε ποια υποστήριξη προσφέρει πραγματικά. Εάν υπάρχει ήδη έκθεση, χρησιμοποιήστε την ως πρακτικό εργαλείο σχεδιασμού. Εάν δεν υπάρχει ακόμη διάγνωση, εστιάστε στις παρατηρούμενες ανάγκες και στην έγκαιρη υποστήριξη.

Το καλύτερο σχέδιο δεν χτίζεται γύρω από μια ετικέτα. Χτίζεται γύρω από την πραγματική σχολική μέρα του παιδιού.

Για να συνεχίσετε την έρευνά σας, δείτε κέντρα και επαγγελματίες υποστήριξης για τη ΔΕΠΥ στην Κύπρο, εξερευνήστε τα σχολεία με ενδείξεις υποστήριξης για τη ΔΕΠΥ, διαβάστε τον οδηγό υποστήριξης SEN και χρησιμοποιήστε το κουίζ εύρεσης σχολείων για να δημιουργήσετε μια σύντομη λίστα σχολείων ανά πόλη, πρόγραμμα σπουδών, γλώσσα, δίδακτρα και υποστήριξη.